BUAH HATÉ

GALURA, edisi Minggu ka 1 November 2015

Ku: Iwan M. Ridwan

“Simbutan budak téh karunya bisi tiriseun!”  Omong Bapana basa ngelol ka kamar. Puguh ogé budak téh kawas anu embung disimbut, ceuk bapana mah kawas indungna. Ah bongan Bandung téh ayeuna mah mani asa bayeungyang pisan, asa rariged kana awak mun seug datang peuting téh, mandi ku mandina angger waé hareudang.

“Ssst!” Kuring nitah jempé bari ngantelkeun curuk leungeun katuhu kana biwir. Leungeun ditangkeupkeun deui kanu keur nyangkéré saré.

Ditelek-telek mah mémang geulis kacida budak téh luyu jeung anu diaromongkeun ku batur. Geus nyari pisan sok sanajan umurna karék bubulanan. Ceuk sawaréh mah mirip bapana cenah beungeutna téh, tapi ceuk kalolobaan jalma mah anu neges-neges panonna majar nyeplés panon kuring pisan, bolotot, belo. Bulu panonna lalentik kawas kuda. Éta cenah ceuk batur mah pédah kuring resep kuda ti keur parawan kénéh. Lucu puguh ogé kuda mah, ari awak stérek kawas atelit, ari panon belo, buluna lalentik.

Eueuh hubunganana anu dipikaresep jeung wujud budak mah, sabab moal kaharti ku pikir. Mun mah dina enyana, palias teuing mun seug biwir budak kuring siga biwir kuda. Bararaid. Biwirna budak kuring mah nya galing nya ipis semu beureum kawas kuring. Kareueut ceuk bapana mah. Atuh irungna majarkeun mancung kawas bapana, gadona badis pisan gado kuring anu nyungcung lir endog sapotong. Ari kitu téa mah rék siga indungna atawa siga bapana ogé pantes apanan buah haté duaan.

Lima taun rumah tangga kakara ayeuna Gusti téh mercaya, nitipkeun buah haté anu sakieu hérang méncrangna, matak pikaresepeunana. Lain pédah kuring anu jadi indungna anu boga anggapan kitu, malah dulur-dulur jeung batur ogénan sakitu kabitaeunana boga anak kawas anak kuring. Éta waé ampir unggal anu panggih jeung anak kuring mah teu weléh hayang mangku bari jeung nyium. Kungsi harita mah anu dagang baju di jongko, nu bogana kawasna mah, Ibu-ibu berséka ginding pas kuring ngalanto karérét meureun budak dina aisan da éta mah mani langsung nyampeurkeun bari jeung nyebut geulis jeung lucu. Komo basa budak ngajak seuri mah kuat ka geregeteuneun hayang salengok-celengokeun nyium kawasna. Cenah mun seug manéhna jualan baju budak, moal teu dibéré.

“Kanggo mamahna waé atuh, Bu, badé masihan mah!” Kuring ngaheureuyan Si Ibu harita. Dasar tukang dagang bisa waé némbalanana téh, majar keur mamahna mah dibéré diskon wé sapuluh persén. Horéam teusing ah, sapuluh persén mah saruwa wé jeung adu tawar.

Karék jangkep genep bulan budak téh, tapi mani geus génjah. Geus bisa seuseurian sagala, ceuceuleukeuteukan mun seug diélég kunu jadi bapana atawa ku anak tatangga. Bacéo mah geus ti keur umur opat bulan kénéh, sok gogorowokan minangkana mah tetembangan meureun, kateuing atuh da teu ngarti puguh ogé kana basa orok mah. Ray poé ray minggu téh manéhna kawas kembang anu mangkak dicéboran unggal isuk, beuki soméah beuki daréhdéh ka sasaha, matak ayem tengtrem anu ningali, matak hayang mangku. Enya puguh ogé boga budak téh lir boga alam dunya jeung sagala eusina. Bapana mah cenah ngarasa leuwih ti kitu, cenah asa boga cukang lantaran panyambung hirupna jeung Pangéran, sasatna budak mah titipan langsung ti Mantenna.

Lima taun nunungguan datangna, asa lila kacida. Waktu téh mani asa ngarayap kabina-bina, béda jeung ayeuna sapoé dua poé saminggu dua minggu jeung sabulan dua bulan téh éstuning sakilat pisan. Teu karasa waktu kakandungan ogé salapan bulan téh asa karék kamari. Beuteung mimiti bureuyeung diusapan dinangna-néngné, dingajian ku bapana unggal tas solat magrib. Diinuman cai dawegan dua kali saminggu. Kontrol ka dokter teu kaliwat tiap bulanna, nikmat tur bagja harita tepika borojolna. Ti saprak borojol budak mah dunya téh asa gancang pisan muterna. Waktu anu lumangsung téh kawas angin anu ngaliwat, nyaho-nyaho geus genep bulan kaliwat.  

“Saur Mamih énjing Saptu ka bumi dugika Minggu, candak Azalia, meungpeung Akang libur,” salaki ngaharéwos sanggeus ngagolér tukangeun kuring.

“Alim ah, Mamih wé anu ka dieu hoyong pendak sareng Alia mah.”

Diheureuyan kitu téh salaki ukur seuri. Kerewek nangkeup kana cangkéng. Gap leungeunna ku kuring dirampa tuluy dikatukangkeun. Ah bongan sok hayang waé kuring jeung budak anu nyampeurkeun ka imah mitoha, leuheung mun seug deukeut apanan ieu mah kudu méakeun waktu kana sajamna ngangkleung di jalan téh.  

“Ulah sok kitu.” Salaki ngomong deui ngaharéwos kana ceuli.

“Naon téa? Nangkeup?” Kuring ngajawab ngaharéwos ogé. Tungtungna mah ngobrol téh patingharéwos.

“Sanés.”

“Ari kitu? Naon atuh?”  

“Éta ka Mamih téh mani siga anu bendu waé.” Omong salaki bari gep deui nangkeup. Ah sedil mun geus ngomong masalah éta.

Kuring mah sama sakali teu ngarasa ceuceub ka Mamih sok sanajan katempona Mamih anu kurang suka ka kuring. Pék téh teuing masalah éta mah eukeur-eukeurna. Mémang haté mah teu bisa bohongan, kungsi harita ogé nyeri haté mah pédah disebutkeun awéwé anu megatkeun harepan anakna. Tapi da kuring mah teu rumasa. Takdir mah teu bisa dipungkir, kadar teu bisa disingkal. Kawas maot. Nya kitu deui kawin. Kang Diman geus kuduna harita kawin jeung kuring sok sanajan manéhna karék diwisuda, anu idéalna ceuk kolot jaman ayeuna lamun budak geus wisuda hadéna tuluy digawé. Komo sasatna anak lalaki panjang léngkah geusan néangan luang jeung pangalaman ngalalana ka alak peuntas, balik-balik sagala diringkid duit merekis keur mulang tarima ka indung bapa.

Enya atuh saha kolotna anu embung nyaksian anakna kawas kitu. Suksés heula keur dirina, ngabantu ékonomi kulawarga, nyakolakeun adi-adina. Kolot kari henang-heningna sagala dibayuan kunu jadi anak-anakna anu geus naralang. Meureun kahayang Mamih ogé kitu, lain kawas Kang Diman harita anu bérés kuliah langsung ngalamar kuring bari jeung teu lila ti harita ngajak ka balé nyungcung.

Kuring salaku awéwé ukur dulang tinandé. Keur mah eukeur kuring mah teu ngalaman kuliah, lulus SMÉA téh tuluy digawé. Tadina mah rék balik ka lembur lulus sakola téh tapi ceuk Kang Diman cicing wé di Bandung manéhna embung jauh. Bérés manéhna kuliah rék langsung dikawin. Sing bétah wé cenah cicing di uwa saheulaanan mah. Hadéna téh bari jeung enyana anu diucapkeun ku manéhna téh. Tug tepi ka ayeuna manéhna jadi lalaki hiji-hijina anu ngeusian kahirupan kuring, anu hirup dina haté kuring. Puguh ari anu jadi bapa mah apanan teu nyaho-nyaho acan rupana sabab maotna saméméh kuring gubrag ka alam dunya. 

Ah matak nalangsa mun ras inget ka dinyana mah.

Tapi kuring yakin bogoh jeung cintana Kang Diman lain dumasar kana karunya ka kuring pédah geus teu bapaan, tapi cintana éstuning murni keur diri kuring anu ceuk manéhna mah mikacinta ka kuring éstuning kerna Alloh. Enya ari kitu téana mah kuring ogé percaya sabab nya ayeuna buktina. Cintana kuat teu gedag bulu salambar sok sanajan kulawargana mah loba anu teu doa kaasup Mamih. Keur mah eukeur meureun minantuan ka kuring jalma balangsak tur sangsara, kari-kari Kang Diman hayang geura-geura mihukum kuring saméméh manéhna bisa mulang tarima.

Lima taun anu karandapan, hirup kuring ukur jeung Kang Diman. Dibawa hirup saimah jeung mitoha asana téh kalah mindeng cumalimba. Diri ngahiji riung mungpulung tapi batin mah teuing di mana. Rus ras ka indung anu aya di lembur anu sakitu deudeupeunana. Ku manéhna mah kuring  téh dinangna-néngné sok sanajan geus gedé. Mun sakalina balik ka imah ti Bandung téh teu weléh dijamu kawas ka tamu agung, teu sirikna boga kawéni tilu siki ogé diagéh-agéh. Boga lauk paméré tatangga ogé sok digoréng laju dipésmol keur nyampakeun kuring. Surti ari ka lebah dinyana mah indng téh teu poho kana karesep nu jadi anak.

Kaharti ayeuna mah kunaon indung kuring sakitu nyaah tur haatna ka kuring anu jadi anakna, kuring ogé sakieu nyaahna kanu jadi anak sorangan. Hasil ngaborojolkeun narohkeun nyawa. Teu sirikna geus lillahita’ala. Nu matak ayeuna nyaah kacida, ceuk paribasa dicoco reungit ogé ulah, aya béntol saeutik ogé langsung maké minyak telon jeung baby cream. Reungitna atuh diubrak-abrik sataker kebek di jero kamar téh sangkan beunang dipaehan.

Anaking jimat awaking, nasib hidep mah sing leuwih hadé batan nasib anu karandapan ku Ema, geulis. Ema percaya hidep téh mangrupa rezeki anu panggedéna anu katampa ku Ema jeung Apa ayeuna. Hidep téh mangrupa jalan anu jadi cukang lantara meungkeutkeun deui ieu kulawarga, hususna kulawarga Apa hidep jeung nini hidep anu mangtaun-taun peuray alatan Ema. Hidep mah simpay nu meungkeut kaasih sakabéh kulawarga anu bacacar.

Teu karasa cimata merebey kana pipi ngeclak kana sirah budak nu nyulusup kana harigu. Gep budak téh ditangkeup pinuh ku kanyaah.

Bandung, 20 Oktober 2015

BIOGRAFI

IWAN M. RIDWAN lahir di Cianjur, 10 Oktober 1985. Alumni jurusan Téatér STSI Bandung – kiwari ISBI Bandung. Ogé alumni Program Pascasarjana Magister Manajemén Univ. BSI Bandung. Nulis carpon, puisi, éssay di sababaraha média Basa Sunda.

NU NGADAGOAN JAWABAN

GALURA, Edisi 1 September 2015

Ku: Iwan M. Ridwan

 “Hapunten nya, Kang. Jadi ngarépotkeun sadayana.” Omong Widi harita. Awakna nyarandé kana taktak kuring. Teuteupna kosong. Neuteup ka hareup ngawaskeun jalma anu masih kénéh lalar liwat.  Kawasna mah teu jauh béda jeung kuring katut Widi ngadon narungguan anu gering.

“Wios. Tos sakedahna. Sing sobar waé.” Kuring némbalan bari ngusapan taarna.

“Upami Apa kateterasan, Néng Wini sina ngangken Bapa ka Kakang, nya. Asa teu wasa némpo manéhna jadi budak yatim.” Pokna semu cumalimba. Néng Wini téh adi Widi hiji-hijina. Umurna karék sataun.

“Ulah nyarios kitu. Doakeun Apa damang deui. Keun waé perkawis Néng Wini mah apan tos apét ka Kakang ogé.” Aya anu baseuh kana harigu kuring. Ngeclak tina héhérang panon manéhna. Surti kitu téa mah kuring ogé kumaha kaayaan haté manéhna ayeuna.

“Di lebet yu tungguna. Bilih tunduh. Angin di dieu mah ongkoh.” Kuring ngajakan ka jero. Lain pédah angin-angin teuing, puguh ogé diuk téh di hareupeun kamar inap, maksud kuring mah hayang megatkeun rasa kasedihna sangkan teu kalalanjoanan.

“Wios di dieu waé da teu acan hoyong bobo. Bet karaosna ogé asa jararauh pitunduheun.” Témbalna deui.

“Di dieu mah tiris.”

“Wios pan sareng Kakang.” Témbalna.

Meunang sajongjongan mah manéhna ngadon ngahénén kawas anu keur ngararasakeun katingriman dina haténa. Tapi kituna téh teu lila sabab tuluy cengkat tina nyarandéna. Rét ka kuring. Neuteup anteb. Deui-deui kituna téh teu lila. Teu kedal naon-naon. Teuteupna kosong deui. Ayeuna mah nyarandéna kana korsi gigireun kuring.

“Janten badé iraha ngawaler patarosan Apa téh?”

Jep. Kaayaan jadi simpé. Bingung kudu kumaha nyieun pijawabeun anu hadé. Widi ayeuna mah anu natanyakeun sual éta téh. Saméméhna éta patalékan téh dikedalkeun ku Apana anu ayeuna ngaringkuk di kamar rumah sakit.

Bet inget deui kana mangsa harita. Dua minggu katukang diparengkeun bet kudu ngariung jeung kulawarga Widi. Indungna, bapana, adina jeung manéhna kumpul ngariung ngadon nyaneut goréng sampeu. Pok harita bapana anu cumarita.

“Apa mah reugreug Widi aya anu mikanyaah téh. Komo ningali saréatna hidep anu mikanyaahna.” Saurna daria nakeranan. Kuring neuteup bari ngeureunkeun ngahuap.

“Ari hidep bener-bener mikanyaah ka Widi téh?” pokna deui.

“Sumuhun.” Jawab kuring sanggeusna rada ngahuleng sakedapan.

“Syukur atuh ari kitu mah. Apa mah bakal leuwih reugreug lamun Widi dipikanyaahna bari ditalian ku hukum anu sah.” Apana neraskeun deui sasauran. Jep saréréa jempling kawas anu ngadagoan kekecapan satuluyna. “Bisi dina hiji waktu Apa ninggalkeun kulawarga, reugreug meureun ieu haté sabab Widi geus aya anu nanggung jawab.” Kuring ukur cicing ngadéngé éta omongan.

“Ah sok ngalantur nyarita téh, Apana. Kamana karep waé.” Indung Widi milu mairan.

“Enya ih nyarios naon, Apa téh.” Widi ogé nimbrung.

“Éh apanan umur mah teu aya anu apal.” Sanggem Apana semu ngahéhé. Surti kitu téa mah kuring ogé kana pamaksudan Apana Widi.

“Iraha atuh hidep jeung kulawarga nganjang ka dieu? Iket waé saheulanan mah, méh beuki reugreug haté Apa.”

Ukur ngahuleng ngaraga meneng. Teu bisa kedal nanaon. Panon ngadak-ngadak tungkul. Neuteup goréng sampeu anu masih kénéh ngebul dina piring. Sidik katempo sok sanajan ukur haseup ipis.

“Ah Apana nanaon téh mani gurung gusuh. Apanan Kakangna ogé masih kénéh kuliah. Engké mun tos lulus, tos damel, pan raos nya.” Indung Widi kawas anu méla kuring. Tidituna mah meureun nenangkeun haté kuring sabab témbong kawas anu sabil. Dikitukeun téh Apana ukur ngahéhé.

“Maaf keluarganya Bapak Burhan? Bapak perlu didampingi!” Sora dokter ngagareuwahkeun lamunan kuring. Teu talangké kuring jeung Widi arasup ka rohang rawat inap. Gebeg téh reuwas kacida basa panon mencrong kana layar elektrokardiogram, témbong bar-na lempeng bari beureum. Widi ngagabrug kanu jadi bapana. Goak. Lengherek kapiuhan. Suster anu marengan dokter gasik ngarangkul awak Widi. Kuring malah samar polah. Kaweur lain dikira.

“Kami memang sudah memberikan pelayanan yang terbaik dan berusaha dengan sangat maksimal, kami mohon maaf yang sedalam-dalamnya dan kami turut berduka.”

Kuring ukur bisa ngabetem. Teu karasa panon baseuh.

“Biar kami yang menghubungi keluarga. Mari.”

Widi dipayang ku kuring jeung suster ninggalkeun éta rohangan. Teu kungsi lila jul-jol kulawarga pada nyalampeurkeun. Sapeupeuting mah kabéh ogé euweuh anu saré.  Widi anu kapiuhan téh sadar-sadar kasubuhnakeun.

Sakumaha ilaharna kulawarga anu kakaitan. Geus pasti kabéh tungkeb pada-pada nguruskeun itu ieuna. Aya anu manguruskeun ngamandian jeung ngaboéhan, aya anu nguruskeun di makam pikeun ngagali kuburan, pon kitu deui anu nguruskeun di masjid pikeun disolatan.

Teu kolot teu budak, kabéh salelembur ibur milu ngajajapkeun ka tempat pangsaréan panungtungan. Nu deukeutna nu jauhna, sakumna anu kenal, dulur batur teu jadi soal saréréa milu ngadoakeun pikeun kasalametan nyorang lampah anu panjang sangkan sagala amal kahadéan salila di alam dunya ditampi ku Alloh subhanahu wa ta’ala. Ditetepkeun dina tempat anu panghadé-hadéna mungguh Gusti. Sanggeus jucung tepika ngagunduk taneuh beureum jeung tetengger, saréréa mulang ka imahna séwang-séwangan, iwal ti sanak pamili anu tuluy ngariung di rumah duka. 

Meunang tujuh poé mah kuring bulak-balik ka imah Widi. Milu tahlil jeung milu narima tamu ti kalangan babaturan Widi. Loba anu ngahibur ku datangna maranéhna. Tapi dalah dikumaha anu ngaranna kaleungitan jalma anu paling dipikacinta, cimata téh teu waé raat. Batinna nguyung teu beunang dipapalérkeun. Antukna mindeng ngahuleng bari jeung murubutkeun cimata. Jalma anu araya téh kawas anu teu dianggap aya. Sémah jeung dulur-dulurna anu ngahaja ngabeberah manéhna malah teu dianggap kahadiranana. Teu sugan kawas biasana suka seuri jeung sasama. Mawur imut jeung pamincut. Ukur ka indung jeung Néng Wini adina anu bisa dibawa cumarita téh. Kitu ogé katempo ukur saperluna. Dalah kuring sorangan bet kawas dianggap batur anu teu wawuh. Kuring nanya kawas anu teu kadéngé. Atawa minangka ngajawab téh cukup ku nyebut muhun atawa henteu.

“Wid, iraha sanggem dicandak ka Cimalaka?” Kuring nanya dina hiji waktu sanggeusna reureuh tina kasedih  kulawarga.

“Badé naon?” témbalna kawas anu teu apal.

“Har, apanan urang sakantenan ditepangkeun heula ka keluarga Kakang.” Kuring ngayakinkeun.

Diomongan kitu téh manéhna kawas anu teu hayang kapanjangan. Perhatianana dipuseurkeun ka Néng Wini anu anteng anyang-anyangan. Sakapeung nyampeurkeun kuring anu keur paduduaan dina téras imah. Ngasong-ngasong taneuh kebul anu diwadahan ku kakatélan.

“Dina danget ieu mah bet asa teu kapikiran rumah tangga téh, Kang. Abdi mah mending kénéh ngurus ngagedekeun Néng Wini marengan Mamah. Saumpama Kakang hoyong nikah mah mangga waé pilarian anu sanés.” Teu ngadagoan jawaban manéhna jung nangtung nyampeurkeun Néng Wini anu keur anteng ngorék bonékana.

Aya anu nyelekit dina haté kawas hinis anyar nyebit, heug dikesetkeun hate anu keur bungangang. Teu karasa cipanon milu ngeclak sabot neuteup manéhna anu nyium tarang Neng Wini.

Bandung, 2015