Pangantén

(Iwan M. Ridwan)
Mangle No. 2496, 2 - 8 Oktober 2014

“Naha badé réréndéngan téh teu aya riuk-riuk bingah, Néng?” ceuk Tanteu Maya sabot masangkeun gelung dina buuk Narti. Nu diajak cacarita ukur maut imut. Teu hayang balaka kanu nanya. Teu hayang loba omong naon alesanana manéhna bet nguluwut. Dina héhérang panon aya kelemeng teuteup lalakon panjang kahirupanana. Teuteup katineung anu bisa datang sok sanajan lain mangsa ngadaweung. Euweuh nu nyaho saurang ogé lian ti dirina. Mungguh pinter Narti mah dina nyumputkeun rusiah diri. Hamo saurangg oge anu apaleun kumaha kaayaan haténa harita. Mungguh buni. Mungguh tabéat diri. Dina nandangan kahirupan tara ieu neuteuli, éstuning tamprak tumarima kana kanyataan. Lain ngandung harti ipis burih atawa leutik haté. Tapi prinsip hirupna anu ngajadikeun kitu. Cenah sagala nu kajadian di alam pawenangan ieu kabéh lumangsung mapay kadarna. Hal ihwal nu katarima ku unggal jalma éstuning sakuduna. 

Nu katémbong ku saréréa éstuning dirina anu beuki lingsig tandaning senang jeung bungah haté. Komo nyaksian sakuriling imah nu ublug-ablag téh ayeuna ramé kacida. Unggal dinding-dinding rohangan dilapisan kulambu hérang pulas kayas. Méja parasmanan geus sadia jeung kadaharanana. Nu gareulis témbong paciweuh nyadiakeun sagala rupana. Nyampakkéun kariaan nu geus datang. 

Di buruan ténda biru geus masang ti kamari soré. Korsina geus ngabaris nyanghareupan panggung ukuran tilu ka lima meter. Mahi pikeun nataharkeun alat-alat orgen tunggal jeung gamelan ancokeuneun upacara adat. Dalah mun rék dipaké jogged oplosan ogénan geus pasti untupan. Tukangeun panggung téknisi geus nabeuh Hayang Kawin, Mawar Bodas, Tanda Cinta, jeung sajabana. Sorana awor tina sound nu nyanghareup ka jalan tempat melengkungna janur konéng.

“Nyaéta ieu téh teu kiat hoyong kahampangan. Tiasa liran heula dangdosna?” cenah. Pinter Narti mah mungkal-méngkolkeun paguneman téh. Atuh nu araya ogé taya nu bisa nahan piseurieun.  Ger saréréa ngadadak sareuri, sawaréh mah aya nu dipengkek meureun sieun disangka nyeungseurikeun. Atuh keur dangdan téh kaselang heula ka kamar cai.

Di jero kamar mandi, Narti neuteup beungeut sorangan dina kaca eunteung. Anteb nakeranan. Kawas aya nu keur ditéangan. Tina tarang turun kana halis, panon, cukang irung anu lengkung, biwir ipis, huntu nu ngdadak ngégél biwir handap, gado, beuheung tuluy kana pinereup.

“Enya kitu nu diomongkeun Kang Darma téh awak aing jadi kambuy?” gerentes haténa kawas nu nanya diri sorangan. 

Mungguh panjang pisan lalakon cinta nu karandapan ku dirina. Ti mimiti Sméa, kuliah, tepika digawéna di dua tempat. Sagala rupana dilakonan ku duaan jeung Darma. Sagala rupana dijalanan kalayan kaikhlasan jeung kajembaran haté duaan. Rék kitu rék kieu teu weléh babarengan. Senang jeung susahna ditanggung ku duaan. Mun mah nincak kana paribasa “kacai jadi saleuwi ka darat jadi salogak” lain bobohongan. Lian ti ka kamar mandi jeung saré anu tara bareng téh.   

Bapana, enya Bapa Narti, geus percayaeun pisan ka Darma. Manéhna bisa ngaping ngajaring Narti nalika jauh ti imah. Mun mah Narti can mulang jam sapuluh peuting, tara Narti nu ditelepon, tapi Darma. Ditanyakeun dimana jeung keur naon kénéh? 

Ari mamahna, enya Mamah Narti sok nyebutkeun tong kudu melang majar téh salila Narti jeung Darma mah, teu sieun itu ieu. Keun waé sing saralamet da geus puguh jinisna téh pada-pada kuliah bari gawé, tangtu waé waktuna béak di kampus jeung di kantor, reureuh sakeudeung di kontrakan Darma kitu ogé mun kongang waktuna. Uyuhan majar téh isuk-isuk kudu gawé soréna tepika peuting kudu kuliah. Mun mah Narti sorangan, melang kacida. Sajoroning jauh téh apan kudu mawa motor sorangan. Ari aya Darma mah, motor disupiran ku manéhna, balik ka imah katémbong jinisna. Saréna paparisah. Darma sorangan di kamar hareup, kamar ajangkeuneun mun seuga aya baraya anu nyemah. Ari Narti apanan di kamar tengah, kitu ogé mimindengna mah saré jeung manéhna. Kajeun bapana nu ngéléhan saré di kamar Narti atawa di ruang tengah bari ngahaja lalajo bola. Ogo puguh gé Narti mah, mun teu ka Mamah, nya ka Darma. 

Kulutrak. Narti kaluar ti kamar cai. Gura-giru muru kamarna nyampeurkeun Tanteu Maya anu keur ngadangdanan pager ayu. Nénjo pangantén geus ngurunyung deui mah geuwat nuluykeun hancana. Masang sanggul, susuk kondé, kembang. Make up mah geus bérés ti tatadi. Teu katinggaleun sagala rupana. Ti mimiti foundation, compact powder, lipstick, eyes shadow, bulu mata, eyes liner, mascara, blush on, jeung sajabana-jeung sajabana. Mungguh geulis pisan Narti téh didangdanan mah. Nyeplés pisan bidadari ceuk anu kungsi nempo. Ceuk Darma, meureun. Tapi lain bidadari anu ragrag pédah ngambeu parfum lalaki. Ieu mah éstuning geulis bawaning lahir ti kudratna. Diguratkeun ku Nu Kawasa kaéndahanana sok sanajan béda jeung lalakon cintana.

*** 

Jam sapuluh. Rombongan pangantén pameget tos sumping. Dibagéakeun ku Mamang Léngsér jeung Ambuna, gulang-gulang katut pager ayu. Gamelan geus ditabeuh bareng jeung ngagurudagna mobil rombongan. Protokol ngahiap mapag kanu ngaleut ngeungkeuy ngabandaleut.

Pangantén pameget kaluar tina sédan. Digandéng ku para sepuhna muru gapura nu brasna kapakarangan panggung. Papayung anu ngajaga di gapura hideng mayungan pangantén. Mamang léngsér katut ambuna cedok nyembah. Laju mapatkeun rajah kasalametan keur sadayana. Sing aya dina kalancaran, mulus rahayu berkah salamet. sanggeus dirasa cukup, bagéan gulang-gulang anu maju. Mawa tumbak jeung umbul-umbul. Leumpangna gandang gagah simbar dada. Sanggeus mintonkeun kamonésan tuluy dareku di sisi-sisi jalan. 

Giliran pager ayu anu maju. Léngkahna ngagandeuang anca, bareng taya nu paheula-heula. Leungeun kénca mawa mangkok almuniem dibungkus kertas hérang. Eusina kertas hérang meunang ngaguntingan campur kembang. Diawurkeun sakeprul-sakeprul bareng jeung léngkah nu dangdak-déngdék. Sanggeus anjog ka hareupeun pangantén pameget, cedok nyarembah ku leungeun sabeulah. Méré tanda yén manéhna geus disambat. Dihiap ku kulawarga pribumi.

Mamang léngsér ngahiapkeun nganggit pangantén pameget seja dibagéakeun di tempat anu parantos disayagikeun. Mamang léngsér jeung ambuna di hareup, dititurkeun pager ayu ngawur-ngawurkeun kembang jeung kertas hérang meunang ngaguntingan. Pangantén di tengah dipayungan, dikawal gulang-gulang. Srog ngadahup ka sepuh pangantén istri. Laju dikalungan mangle. Sepuh sareng sepuh pataréma. 

Calon pangantén saterasna digéndéng ku sepuh istri. Dicalikeun dina korsi gading mayunan panggung. Nu araya pada-pada hidmat nganti lumangsungna akad. 

Prung acarana dikawitan. Bubuka. Qiroah. Sambutan. Sérén-sumérén. Laju ka akad tikah. Ti dua pihak geus sapuk akad dilaksanakeun di luhur panggung. Mungguh laluasa. Pangantén pameget diréndéngkeun jeung pangantén isteri. Duanana mayunan penghulu nu ngaréndéng saréng wali miwah saksi ti dua belah pihak. Duanana manco kapayuneun penghulu, ditudung karémbong kayas. Kaméra jeung hénpun tingjaleprét ngabadikeun momen. 

“Kang Darma, sakuduna mah akang anu ngaréndéng jeung abdi, nampi papagah bapa panghulu, ikrar mihukum, jangji pasini, hirup salulut sauyunan, disaksian ku balaréa, bagja tinemenan ieu diri mun mah laksana jeung akang. Nyorang lampah jeung nu haat mikacinta. Bagja bisa babarengan salalawasna, nyambungkeun lalakon genep taun katukang mangsa urang itikurih babarengan mupuk kaasih.” Haté Narti ngocoblak sorangan.

“Hapunten abdi, kang. Rumasa dosa tos nyalénggor ti akang. Nafsu nu puguh mah kang, abdi teu sabar nganti kulawarga akang sumping, nya geuning abdi kagémbang ku ieu lalaki anu teu apal hideung bodasna. Geuning kabuktianana mah akang anu bener-bener mikanyaah abdi téh. Salami ieu akang teu weléh nganti. Néangan kabar ngeunaan diri abdi. Enya. Perhatian akang mah kawas baheula geuning. Deudeuhna. Nyaahna. Tapi naha akang bet téga buka rusiah urang ka ieu lalaki basa abdi anyar ngajadi, atuh puguh wé nu ngaranna buaya darat, apal abdi kungsi ngalambang sari, manéhna beuki wani ngagulanggapérkeun ieu diri. Geuning sabenerna mah mangsa jeung akang abdi téh masih suci. Ceuk ieu lalaki. Hapunten abdi, Kang.” Batin Narti jumerit maratan langit. Cimatana ngeclak maseuhan lahunan. Nu nyaksian rungah-ringeuh teu bisa nyurahan naon nu keur disanghareupan.

Bandung, 2014

Kajadian Méméh Mulang

(Galura, Edisi III September 2014)

(Iwan M. Ridwan)

Isuk-isuk. Di imah geus haneuteun. Barudak geus harudang najan lain rék sarakola, bubuhan poé minggu harita téh. Keur mah eukeur mangsana pakansi. Rék poé senén atawa salasa ogé moal arindit ka sakola sabab cikénéh bérés ulangan ahir seméster. Kari ngadagoan samen alias kenaikan kelas saminggu deui. Nu di SMP nya kitu kénéh, adi jeung lanceuk téh sarwa pada libur.

Indungna subuh kénéh geus bérés nyeuseuhan. Nyangu nya kitu kénéh sabot nyeuseuh téh hawu geus hurung tiheula ditungguan ku nu SMP bari hayoh waé nyonyoo hénpun. Kitu puguh ari loba budak mah bisa kabunta-bantu, saeutik-eutikeun. Mémang éta ogé ari pagawéan beurat mah can katanagaan, tayohna barudak kaitung masih kénéh laleutik. Tapi saheunteuna ari mihapékeun hawu mah teu burung kapaké. Pon kitu deui sasapu di imah bisa kabantuan sok sanajan bari dihareureuykeun ogé. Kitu téa mah imahna gé teu pati gedé. 

Wanci carangcang tihang imah geus raresik. Pacabakan geus bérés. Barudak paheula-heula ngarariung di dapur. Rob sareréa nyanghareupan sangu pulen nu masih kénéh ngebul. Diakeul ku indungna dironyok ku anak-anakna badis wé bilatung dulang téh.

“Mamah emamna sareng naon?” ceuk si bungsu nu karék umur tilu taun téh mani céléméng. Nu lain milu récok. Mémang biasana ogé teu weléh ramé imah leutik téh. Komo ari keur datang waktu dahar. Piring jeung sendok gé ceuk paribasana milu guntreng. Sakali mangsa mah aya anu peupeus sagala rupa. Bérés dahar, buriak saréréa. Arulin sakadaékna. Lalulumpatan bari tingjéréwét. Sakapeung mah ceurik sabab dikerewes dulurna kénéh. Atuh bagéan indung anu katempuhan ngarépéhkeun nu ceurik. Tapi harita mah teu sugan ieu gétréng paséa. Ngadadak akur saréréa gé. Buktina waé waktu aya di dapur mani sakitu taraptina. 

“Mamah ih sareng naon emamna?” deui-deui si bungsu tetelepék.

“Lah sareng naon wé atuh Ena ayeuna mah. Engké ngantosan Si Tétéh hoyong sareng nu raos mah!” nu ngajawab lain indungna, tapi lanceukna anu di SMP. 

“Ngké mah Ena hoyong mamam sareng naon waé oge bakal pangmésérkeun ku Si Tétéh. Bakal nyandak emameun anu arénak geura. Nyandak pitsa, nyandak jeruk sankis, apel beureum, korma, nyandak kornét. Bakal nyandak acuk anu saraé, harérang. Bakal nyandak cincin, kangkalung, anting sareng pinggel. Bakal nyandak jam tangan. Tah engké Ena bakal reunceum. Bakal nyandak artos sakoper. Ih da Tétéh mah badé mésér aipon, sareng tablét, motor matic wéh keur jalan-jalan sareng ka sakola ambéh teu capé.” Ceuk anu di SMP mani norowélang pisan. Kitu geuning barudak jaman ayeuna mah kahayangna téh  geus  ampir  nyaruaan kolot.

Indungna ngabandungan anakna guntreng ngarobrol pinuh harepan. Aya bagja jeung cumalimba dina geter jajantungna. Bagja mun mireungeuh anak-anakna aya dina kaséhatan bari jeung aya rejekina. Akur jeung dulur teu sugan silih cilakakeun. Mun ras deui inget ka Si Cikal anu mangtaun-taun lunta ti imah seja néangan kipayah mantuan nu jadi indung bapa. Ngarumas mun geus inget ka lebah dinya. Budak téh sakuduna mah sakola tuluy kuliah siga batur. Tapi ieu kalah kula-kuli buburuh ripuh. Sok sanajan Batinna ngahelas manéhna maksa-maksakeun imut, sabab geus nyaho jinisna nu keur jadi bahan piobrolan barudakna téh.

“Enya kitu mamah, Si Tétéh bakal nyandak jeruk sareng apel beureum? Bakal nyandak cincin sareng kalung kanggo Ena?” ceuk si bungsu deui matak nyérédét kana hate indungna.

Nu ditanya ngajawab ku imut tuluy ngaréka jawaban. “Muhun, ké urang papagkeun tabuh sapuluh mah dugi meureun ka bumi.”  

“Mamah, hoyong geura-geura datang Si Tétéh ageung téh ih. Ani mah hoyong nyungkeun artos sing seueur kanggo mésér tivi.” Nu pangais milu némpas bari gék diuk. Piring séng anu meunang ngarongkong can lila diécagkeun nungguan indungna ngalasan sangu kana piringna.

“Enya. Sok ayeuna mah aeramam heula!” tembal indungna bari sok, sok neueul-neueulkeun cocolék kana dulang plastik nu dipaké wadah sangu. Sacocolék-sacocolék sangu nu témbong ngebul téh diteundeun kana piring séwang-séwangan. Ari deungeunna ngan ukur jeung angeun kangkung meunang ngala tina galengan . Méréanana gé sarua kawas méré sangu dialasan kana piring séwang-séwangan.

“Mamah ah Ani mah hoyong seueur caina. Badé di kuah!” ceuk nu pangais bungsu minangka protés dibéré saeutik.   

Kitu sapopoéna kahirupan di éta imah. Hiji imah rangkay anu karék kaitung buni tina hujan jeung panas. Témbok-témbokna témbong ngabelegbeg poék tacan aya cét anu mapaésan saeutik-eutik acan, komo deui panyampurna mah kawas pager beusi, kekemangan dina pas bunga atawa tatangkalan pendék bari baruahan kawas anu katempo di imah uana barudak. Uyuhan atuh bisa dahar soré isuk gé keur maranéhna mah. Bapana ngan ukur kuli bangunan bari jeung langka, sakapeung kuli macul mun pareng aya di imah usum nyawah. Anak saloba-loba. Minangka nu diandelkeun téh si cikal anu ayeuna keur jadi bahan paguneman maranéhna. 

Salila tilu taun kahirupan ieu kulawarga ngandelkeun wesél ti si cikal. Bari lamun datang téh sapoé gé bisa béak, mayar hutang ka warung urut jajan barudak, meuli béas anu hargana beuki undak, kitu ogé dahar karo uyah atawa minangka aya deungeunna téh jeung kangkung atawa urab génjér meunang ngundeur dina galengan batur. Hirup di kampung gé karasa weritna ku maranéhna mah najan cenah ceuk urang kota mah hirup di kampung teu sagala meuli. Ah kitu sotéh keur jalma nu boga. Boga kebon, boga sawah jeung balong. Hayang lauk tinggal nyair, hayang angeuneun tinggal ngala, hayang lalab tinggal metikan. Ari keur jalma cacak kuricakan mah keukeuh wé leuwih eungap batan di kota. Ceuk paribasana di kota mah modal tutup botol gé barudak bisa meunang duit, ngamén ka unggal angkot di parapatan, atawa mulungan cangkang botol pelastik gé bisa jadi duit. Sedengkeun di lembur, apanan duit téh hararésé kacida. Nu matak si cikal geus lulus SMP téh langsung daftar ka PT seja kuli di nagara minyak. Sugan jeung sugan bisa ngaringankeun béaya hirup kulawarga. Ayeuna geus tilu taun satengah manéhna di Saudi, cenah ari kuduna mah dua taun gé balik, ngan manéhna mah tacan meunang duit sasat diwesélkeun waé tilu bulan sakali. 

*

Wanci ngagayuh ka beurang. Panon poé karasa panasna. Jalan ojeg nu ngan mahi keur sajalaneun mobil témbong kawas nu ngabebela.  Témbong pasuliwer ojég ngulon ngétan. Narik nu geus baralanja atawa nu rék miang ka kota. Sisi-sisi jalan loba nu laleumpang paranonoman, nyérangkeun indung bapana nu jauh di tengah sawah tingaronggéng tandur. Teu sugan aya kereteg hayang milu mantuan. Ieu mah mending ginding waé bari carecengiran muru jalan anu ngahubungkeun pakampungan jeung kota. 

Tina paméngkolan jalan ti kota témbong aya mobil satengaheun élef pulas bulao. Dina kaca hareupna aya tulisan pulas oranyeu “PT. YALAKARYA RINTISKRIDA” Ngageuleuyung muru kalemburkeun. Gerung. Gerung mobil téh majuna lalaunan bangun anu paureun ti gorogas kana kotakan. Tapi sok sanajan kitu teu ngeureunkeun majuna. Tuluy muru lembur Sukahurip tempat ngadegna hiji imah anu pangeusina geus ngadago-dago. Teu kungsi lila ngaliwatan sawah, jog kapilemburan. Reug eureun hareupeun éta imah. Pangeusina anu kalolobaan budak leutik surak bari ngengklak mapagkeun si cikal nu turun tina panto tukang.  

Kabéh jempling basa nu kaluar tina mobil nangtung nyanghareup ka maranéhna. Euweuh nu ngomong sakecap-kecap acan. Lian ti cimata nu ngeclak tina pipi indungna. Bareng jeung ngeclakna cimata kana taneuh, indungna langsung muru ngagabrug ka si cikal nu témbong alum ngungun. 

“Rahmah, geulis, naha anjeun téh kunaon bet jadi kieu?” indungna ngagabrug si cikal bari digeubig-geubig. Tuluy di kaléng ka buruan imah. Adi-adina melong kosong. Hookeun kacida. Kawas anu teu percaya yén anu datang téh lanceukan.

“Mamah éta téh saha?” Ceuk nu pangais bungsu rada undur-unduran. Éta panalékan téh lain meunang jawaban sagancangna, tapi diantep salila-lila tepika datang patalékan-patalékan séjén ti dulur-dulurna.

Lalaki nu maturan supir milu nyampeurkeun bari ngélék koper leutik majar cenah eusi pakean. Tuluy disimpen dina bangbarung. 

“Ini pakaian saudari Rahmah, saya mohon pamit!” cenah bari balik deui asup kana mobil satengah élef. Mobil muter hareupeun buruan, gerung deui ka kulonkeun. Teu kungsi lila ninggalkeun lembur.

“Mamah, hapunten abdi anu talédor! Tilu sasih sateuacan mulang, bumi dunungan téh kahuruan tina kompor gas anu teu dipareuman ku abdi. Sagala rupi nu aya di bumi ludes ku seuneu kalebet bekel sareng anggoan abdi” 

Bandung, 2014