PAPAJAR

Mangle No. 2585, 14 - 20 Juli 2016

Ku Iwan M. Ridwan

Ma Cioh ngalungsar di tengah imah. Diamparan samak saheulay nyanda kana angel nu ngahaja ditumpukeun. Cai entéh amis anu ngebul kénéh gigireunana meusmeus diregot bangun anu nikmateun naker. Nyi Awih anakna mencétan tuurna lalaunna tur sakapeung diusapan.

“Hapunten abdi, panginten téh Ema moal mabok,” Nyi Awih tungkul, panonna mah semu rambisak.

“Teu salah nyai mah. Ema wé nu geus teu sanggup nyanyabaan ngadon der hayang milu,” Ma Cioh narik napas panjang kawas anu keur ngararasakeun hawa anu geus teu sajalan deui jeung warugana. “Horéng kitu papajar ayeuna mah nya,” sambungna.

Kecap papajar nu cikénéh disorang ku dirina muka deui lambaran kahirupan mangpuluh-puluh taun kalarung. Keur umur wewelasan taun Ma Cioh kungsi milu jeung Bah Uking bapana ka alun-alun. Cenah rék papajar. Bah Uking ngahaja mawa manéhna sangkan nyaho kota majar téh. Nyaho kabiasaan mapag pajar di alun-alun anu teu weléh ramé ku jalma ti suklakna ti siklukna. Nu ngadareugdeug téh lain jalma joré-joré, tapi para ulama atawa tokoh masarakat ti saban lelewek nu seja nyiar iber iraha-irahana puasa dimimitian. Teu dihirab-hirab saha-sahana sakumna nu araya bruk-brak ngalampar samak, nu ngampar handapeun tangkal caringin, nu ngahaja dadasar dina buruan masjid agung, cul-cel di ditu di dieu. Nu daragang ogé teu tinggaleun kawantu alun-alun mah deukeut ka pasar.

Bah Uking milu dadasar handapeun tangkal caringin anu iuh linduh. Ngampar samak pandan aya kana dua méter ka satengah méter. Babawaan dina kepék téh diteundeun dina amparan samak. Bah Uking sasalaman jeung batur nu teu pati anggang ti éta tempat kawas nu geus loma. Ngobrol ngalor ngidul ngeunaan lalakon di lemburna séwang-séwangan. Malah lain sakur ngobrol, tungtungna mah maruka timbel, dahar babarengan. Ma Cioh anu harita budak kénéh mani ngalimed daharna téh kawantu lapar tur capé tas lalampahan jauh. Rérés dalahar laju sarolat berjamaah di Masjid Agung. Teu lila sabada solat téh Imam Masjid Agung ngumumkeun kaputusan tanggal hiji bulan Ramadhan téh poé Senén. Atoh kacida ngadéngé éta béja téh, sakumna nu haladir ngucap sukur. Nu leuwih atoh mah Bah Uking, manéhna teu kudu mawa Cioh anakna mondok moék di kaum sakumaha anu karandapan ku nu séjén anu ngadeugdeug ka dinya sababaraha poé saméméhna. Bah Uking saharita kénéh gura-giru seja mulang deui ka lemburna.

Saméméh balik ka lembur téh Bah Uking ngajak Cioh ka pasar, meuli asin, meuli minyak, uyah jeung sajabana kaperluan salila bulan puasa, samalah bako cap munding ogé teu tinggaleun, lengkep jeung daun kawung katut panékérna.

“Dieueut deui cai entéhna, Ma,” Nyi Awih ngagareuwahkeun lamunan indungna, kituna téh bari ngasongkeun emuk. Ma Cioh nampanan laju ngaregot bangun anu nikmat. Gap deui ditampanan ku Nyi Awih satutas cai entéhna diinum.

“Teu lalieur teuing ayeuna mah, Nyi,” omong Ma Cioh semu mésem. Éra ku lampah sorangan kawasna mah, awak geus suda tanaga bet milu ka nu papajar, najan dina enas-enasna diajak ku Nyi Awih.

“Sukur atuh, Ma. Anu salah mah abdi bet ngangajak Ema. Kedahna mah nyarengan Ema wé di bumi,” Nyi Awih deui-deui minangsaraya.

“Ulah ngarasa dosa, Nyai, da Emana gé teu kua-kieu ayeuna mah,”

Dikitukeun téh Nyi Awih ngadon tungkul. Dina batinna nyangkaruk rasa salah geus ngajak nu jadi indung iinditan isuk-isuk. Rebun-rebun kénéh geus saraged pikeun indit. Isuk-isuk kadang warga di kampungna geus saringkil. Garinding maraké papakéan pangweuteuhna, bebekelan sagala rupa, geus sayaga ditataharkeun ti peuting mula. Rob ngariung di buruan pos ronda di lapang anu rada négla. Mobil kolbak geus ngajugrug ti subuh mula. Ma Cioh diuk di hareup ngaréndéng jeung Nyi Awih nu ngais orok gigireunna supir. Mobil kolbak téh pinuh, kolot-budak, awewe-lalaki. Sakulawarga-sakulawargana dibarawa.

Mang Odang kadéngé ngabsén nu tarumpak. Saban ngaran dina catétan dicalukan. Saban ngaran nu digentraan némbalan bari ngacungkeun leungeun.

“Ma Cioh. Di mana Ma Cioh?” sora Mang Odang ngagorowok.

“Ieu sareng abdi,” nu némbalan téh Nyi Awih.

Mang Odang nyampeurkeun ka hareup. Tunga-tengo kana jandéla mobil. Nyéh seuri. Geus kitu mah balik deui ka tukang nuluykeun ngabsén. Diitung jumlah nu tumpak kolbak luyu kana catétan nu dicekelna. Satutas saréréa kaabsén, Mang Odang ngabéjaan supir sangkan miang harita.

Kolbak téh ngageuleuyeung. Ma Cioh babacaan. Macakeun jampé tumpak kendaraan. Sanajan teu pati jauh ari kasalametan mah kudu dipénta ka Nu Kawasa, kitu ceuk pikirna. Nu tarumpak surak ambal-ambalan. Mobil sakapeung ngarampéol sabab jalanna tarahal. Barakatak sareuseurian kawas anu barungah. Ngararasakeun rampual-rampéol téh Ma Cioh mah tipepereket ngajodang awakna ku leungeun kana babagian hareup jero mobil. Biwirna teu eureun kunyem. Sagala dibaca.

Lain ku hayang-hayang teuing Ma Cioh milu papajar jeung tatangga salembur téh, Nyi Awih nu jadi anakna ngarasa melang ninggalkeun indung sosoranganan aya di imah. Nu matak geuwat diajak, Ma Cioh henteu nolak deuih malah ngahaja hayang diuk di hareup. Sanajan teu sieun kapalingan, imah mah dikoncian pantona hareup tukang, kitu deui jandéla. Kangaranan diajak ku nu jadi anak, Ma Cioh ogé atoh, majar sakalian ngabeberah diri, nginget-nginget deui mangsa papajar keur budak.

Salaki Nyi Awih nu keyeng hayang milu papajar téh satutas diajak ku Mang Odang, tayohna dalit pisan jeung manéhna. Atuh sakali diajakan téh lain waé ukur milu, tapi jeung nguruskeun ngumpulkeun duit tatangga sagala rupa.

Teu kungsi dua jam perjalanan téh mobil rombongan geus anjog ka tempat nu dituju. Ma Cioh rungah-ringeuh basa diajak turun ku Nyi Awih téh. Ma Cioh rampang-reumpeung. Turun tina mobil ditungtun ku Jang Oha salaki Nyi Awih anu saméméhna mangmukakeun panto mobil. Turunna lalaunan pisan bangun anu ngarasa paur. Muntangna ogé mani tipepereket. Jrut turun téh ditungtun ku Jang Oha. Nyi Awih nuturkeun ditukangeunana.

“Asa leneng Ema mah, Nyai,” omongna bari reg eureun.

“Ka sisi heula atuh Ma. Badé eueut cai amis?” Jang Oha nanya.

Ma Cioh di bawa nyampeurkeun ka hiji warung anu ramé ku nu jarajan. Nu araya pada narénjokeun. Gék didiukeun dina bangku panjang laju dipangmesenkeun citéh amis. Sawatara urang nu keur darikuk ngarised, malah aya anu nguoléséd bari tuluy ngaléos. Pikeun sawatara lila mah Nyi Awih jeung salakina maturan Ma Cioh di warung seja ngareureuhkeun kacapé. Ari nu séjén mangsa mobil anjog ogé jrat-jrut tarurun muru ka tengah lapang nu nyanghareup ka lebah sagara leutik, sagara buatan nu geus mangpuluh-puluh taun nyarem pilemburan. Tengah lapang ngadeg panggung diriung ku jalma loba. Sora sound system-na handaruan ngeungkeung lagu dangdut koplo. Nu jarogéd dina panggung teu sirikna aréak-éakan najan gorowokna wowotan ku sora musik.

Ma Cioh nu harita keur ngareureuhkeun kacapéna nyeueung ka hareup kana panggung anu teu pati jauh, témbong utey ku jalma nu jarogéd. Sora musik dangdut nu awor téh matak katorékan. Anggang sakitu mah panon Ma Cioh masih kénéh bisa ngawaskeun nu araya. Dina luhur panggung sidik aya biduan dua urang ngarigel bari maké papakéan pungsat, dirung ku lalaki anu ngacung-ngacung duit lambaran. Éta duit téh kawas anu diuseupkeun kana awak nu keur ngigel, mangsa rék dirawél ku nu ngigel duit téh ngacung deui kaluhur. Lengak lalaki nu ngacung-ngacung duit téh kawas anu ngabarakatak, sorana kasilep ku sora musik.

“Tos damang, Ema?” Nyi Awih nanya.

“Duka atuh Nyai, Ema mah mani asa éra parada aya di dieu téh. Hayang balik,” pokna

 

“Har apanan nembé ogé dugi, Ema.”

“Enya geuning Ema mah asa éra nyaksian nu kariaan papajar jaman ayeuna mah, matak leneng kana sirah,” Ma Cioh ngeluk tungkul cipanonna ngembeng.

Nyi Awih jeung salakina silih teuteup. Gék duanana dariuk sisieun Ma Cioh. Nyi Awih nyangkéh cangkéng Ma Cioh ku leungeun katuhu.

“Hapunten abdi, Ma,” Nyi Awih tungkul.

Dina pamustunganana Nyi Awih ukur ngalelengkur maturan indungna ngareureuhkeun kacapé. Timbel anu dibawana teu ditoél-toél acan, majarkeun bororaah hayang dahar, dina haténa nyangkaruk rasa dosa anu rohaka. Kitu deui Ma Cioh komo, hawa anu beuki nyongkab téh karasana kawas anu keur nyiksa dirina. Rasa lapar kaganti ku rasa nalangsa. Diri napakuran kariaan anu dilakonan ku manusa jaman ayeuna dina nyurahan papajar bet tojaiah tina makna anu sabenerna. Kariaan mapag bulan Romadon bet kawas anu ngaliwatan wates wangen. Pikiranana kumalayang deui ka mangsa ka tukang. Rus-ras ka kolot-kolot baheula anu ngalampar samak di sabudeureun kaum. Nu balakécrakan murak timbel sapuratina. Katénjona matak ayem tengtrem kana haté perbawa jalma-jalma nu ngalakonanana boga haté anu wening. Keclak, cimatana maseuhan leungeunna anu ditanggeuy dina lahunan.

Bandung, Mapag Puasa 2016

MALEM TAKBIRAN

Galura, Edisi 1 Juli 2016

Ku Iwan M. Ridwan

Héndar cindekul nyanghareupan teve. Kawas anu teu mireungeuh kana kariaan nu mapag balébat idul fitri. Poé anu ceuk sasaha ngabersihkeun saban jiwa nu geus ngalakonan puasa sabulan campleng. Héndar ngarérét kana jam dinding anu naplok. Angkana nunjukkeun tabuh satengah tilu. Gap leungeunna ngarampa layar élsidi anu témbong ngagurat kawas akar. Sajongjongan mah ngahuleng neuteup layar teve kawas nu keur milang gurat-gurat rengatna. Héndar ngarahuh. Ragamang leungeunna kana rémot control nu ngagolér handapeun lomari wadah teve. Tombol on-off-na  dipencét. 

“Haram jadah,” pokna kawas anu nahan kaambek.

Rét ka kamar. Iméy, pamajikanana masih ngalalakon dina alam pangimpian. Kawas anu tibra naker. Kituna mah pantes sabab tibeurangna capé digawé. Tihothat néangan kipayah keur bekel kulawarga, ngaborahan anak ngaborahan salaki, nyayagikeun mangpirang kaperluan poé lebaran. Ceuk paribasana tidungdung tisuksruk, suku dijieun hulu, hulu dijieun suku mélaan keur bekel sapopoé, bekel pikeun kaperluan lebaran utamana. Rét deui panon Héndar neuteup anakna, Jidan nu nyelegon bangun anu tumaninah dina keukeupan indungna. Mani ngageubra sasatna keur meumeujeuhna diajar ngorék.

Héndar ngarahuh. Leungeunna ngarongkong rémot teve. Sorana ngorosok.

“Padahal mah teu kudu malédog tipi aya kaambek mah," omongna deui kawas nu meupeus keuyang.

Lageday nyanda dina tempat diukna. Neuteup lalangit kawas anu nyidik-nyidik lamunan. Bréh paripolah pamajikanana pasosoré tadi. Sorot panonna anu buringas lir paroman nu nyidem kakeuheul. Rénghap ranjugna anu ngabalukarkeun dada turun naék kawas hayang sahabek-habekeun nampiling dirina. Pamustunganana mutu batu anu dikeukeuweukna ngadagor layar teve. Imah ngadak-ngadakak kawas nu kasamer gelap, mareng jeung réangna sora nu takbiran di saban corong masjid.

Katémbong deui Iméy anu tihothat saban poéna. Indit digawé ka salah sahiji garmen. Sakapeung mah balikna peuting sabab kudu lembur. Indit isuk-isuk bari remen kabeurangan lantaran réa nu kudu dicabak, seuseuheun jeung kumahaneun, nyangu, ngamandian Jidan, anakna. Pagawéan anu dilakonan ti subuh mula téh sakapeung kabolér. Lain tara dibantuan ku Héndar, ngan kitu kangaranan lalaki mah lain pakna baranggawé di imah. Kitu babasaan Héndar mun seug teu bisa mantuan nu jadi pamajikanana. Mun mah sakali kukumbah piring, aya waé piring atawa lumur anu peupeus, atawa sakalieun gurang-goréng, tutung téa mah, atah kénéh téa mah, teu weléh aya cawadeun. Anu rada kapaké téh ukur moékeun seuseuhan.

Héndar ngarahuh. Kawas anu hayang ngaleupaskeun bangbaluh. Rokona diseuseup deui. Haseup mulek minuhan rohangan. Rét deui kana layar teve. Gurat-gurat rengat dina layar kawas nu nyeungseurikeun dirina. Kagambar deui kajadian tadi soré sabot pamajikanana nataharkeun dahareun keur buka. Iméy hahaok ka dirina duméh anakna tigeledug. Ari Héndar ngadon anteng lalajo teve lain nalingakeun anakna anu keur diajar leuleumpangan. Kesel kawasna mah Iméy téh. Héndar anu sapopoéna ngaligeuh, taya pisan bisa mantuan pagawéan di imah.

Héndar neuteup kana layar teve anu geus peupeus. Mangpirang lalakon dirina mangwelas-welas taun ka tukang ngadadak narémbongan. Ti leuleutik manéhna mah teu kungsi barang gawé kawas budak awéwé. Atawa budak lalaki anu sok bunta-bantu ka nu jadi kolotna. Manéhna leuwih resep lalajo teve. Saban film dilalajoanan. Tepi ka nyaho saban carita dina saban filmna. Tepi ka dilandih ku baturna tukang pilem.

Kungsi dicaram nongton teve ku indungna téh, manéhna kalah nambalang, majarkeun boga cita-cita jadi béntang pilem. Mireungeuh kana jawaban sarupa kitu téh indungna nyarékan laklak dasar, majar mani lahuta.Hing manéhna ceurik sabab rumasa saha jalmana anu boga pikiran hayang jadi artis sasatna urang lembur jaman harita.

Héndar mimiti meunang jalan téh basa panggih jeung mahasiswa ti kota anu keur KKN di lemburna.

“Lebet wé ka ésémka kesenian!” Ceuk mahasiswa anu harita ngobrol jeung dirina katut indung bapana. Nya Héndar bisa sakola di SMK Kasenian nyokot jurusan aktor. Salila tilu taun cicing di kota téh Héndar milu nyiruruk di bibina.

Nya kitu takdir ti Gusti kadar ti Nu Maha Kawasa, Héndar bisa hirup-hurip di kota tepi ka diparengkeun ngajodo jeung anak tatangga bibina anu saruwa bubuara di kota, Iméy. Nu matak harita Iméy daék dikawin ku Héndar téh puguh Héndar keur boga gawé jadi tenaga bagian umum di sakolana satutas lulus. Nya kitu Héndar téh rapékan mangsa aya di sakolana. Sakapeung mondok moék di sakola nyicingan sekrétariat éskul. Nya sabada lulus téh ku kepala sekolah diangkat jadi pagawé bagian umum. Kitu téh dumeh nyebutkeun dirina moal nuluykeun kuliah basa ditalék ku kepala sekolah sabab teu boga waragad.

Keur jongjon rumah tangga Héndar kapincut ku casting nu harita dilakonan di sakola. Cenah sinétron. Nya tina hasil casting téh manéhna lulus. Atoh kacida gumbirana Héndar basa meunang éta kasempétan. Manéhna ngawang-ngawang bakal jadi artis popular, artis sinétron. Bakal nampa duit tina saban épisodena mangpuluh-puluh juta. Nu pamustunganana Héndar kaluar tina pagawéanana di sakola.

“Yakin kana kaputusan téh, Kang?” Iméy harita nanya. Haténa mah kawas anu ngarasa lewang.

“Ieu téh cita-cita akang, Méy. Naha teu atoh boga salaki artis?”

“Atoh atuh, tapi tos pasti éta sinétron téh bakal pipanjangeun?”

“Ulah salempang Méy, ieu sinétron téh bakal laku. Sabab caritana anak muda. Bakal pipanjangeun tepi ka mangratus-ratus épisod. Hasil maén sinétron bakal kabeuli itu ieu, Lainna Iméy gé hayang muka jongko pakéan? Akang ngarawuan artos, Iméy jadi wanita kariér, pengusaha. Mantep, Méy” omongna tandes.

Héndar miang ka Jakarta tur geus amitan ka dunungan di tempat gawéna. Nya di Jakarta manéhna meunang pangalaman anyar dina pergaulan kahirupan dunya sinétron anu sabenerna. Panggih jeung artis, jeung sutradara anu enya-enya sok nyutradaraan sinétron. Dina prakprakan shooting Héndar kacida dariana, naskah geus leuwih tiheula diapalkeun. Blocking geus teu aneh deui ceuk pikirna, keur mah dirina boga luang pangalaman mangsa di sakola salaku pelajar anu parigel merankeun tokoh.

Prak ngamimitian shooting Héndar anu geus ngarasa boga bekel jadi aktor film dina émprona mah réa kénéh oméaneunana.Teu sagawayah jalma bisa acting haréupeun kaméra. Najan nu biasana pinter cacarita hareupeun balaréa, didongkangan ku panon kaméra mah ceuk sasaha ogé ngadadak ngeleper. Balukarna Héndar ukur kabagéan opat scene dina éta produksi téh. Kitu ogé ukur peran piguran jadi tukang parkir. Ku alatan éta dirina ukur nyakuan honor gaganti ongkos. Ti harita dirina lir anu kapupul bayu sabada leungiteun harépanana, sabada leungiteun paksabanana.

Dosa ka pamajikan mana kieu meureun, teu ngawaro, gerentes haténa bari nyeueung kana lalangit. Kawas anu ngarep-ngarep aya duit murag ti langit.

“Teu saré?” Iméy ngelol tina lawang panto kamar laju nyampeurkeun.

Héndar teu némbalna. Manéhna ukur ngarérét. Tuluy neuteup deui kana layar teve.

“Tipi ruksak dilalajoanan. Pareuman, hambur listrik,” pokna bari ngarongkong kana rémot laju teve dipareuman. Léos ka dapur, teu lila kaluar mawa ciherang. Jen nangtung teu jauh ti tempat Héndar nyangsaya.

“Kumaha geus aya jawaban téh?” Iméy nanya.

“Kateuing, bingung.”

“Bingung waé kitu mah, wayahna wé kuring tulus mulang ayeuna. Ceuk agama gé wenang pamajikan menta balik mun geus teu dinafakahan ku salaki leuwih ti tilu bulan mah,”

Héndar cengkat, neuteup seukeut ka Iméy anu ngajanteng.

“Hampura…” omongna.

Iméy teu némbalan, sup ka kamar. Kadéngé mukaan lomari kawas anu keur mémérés pakéan. Sora nu takbiran di saban corong masjid nambahan waas kana haté nu keur marudah.

Panglawungan 13,

Romadon 1437 H